W uchwale Sejmu Rzeczpospolitej Polskiej znaleźli się:
Zygmunt Miłkowski (1824-1915) ps. Teodor Tomasz Jeż – pułkownik powstania styczniowego, wytrwały działacz niepodległościowy, emigrant, polityk, autor poczytnych w drugiej połowie XIX wieku powieści, autorytet ówczesnych elit intelektualnych. Urodził się w 23 marca 1824 roku w Saracenii na Podolu. Pod pseudonimem literackim Teodor Tomasz Jeż był jednym z najpłodniejszych, obok Józefa Ignacego Kraszewskiego, pisarzy polskich. Był autorem 80 powieści, w których opisywał życie Polaków i Ukraińców na terenie Rusi, XIX-wieczne wojny i powstania narodowe, dokumentował etnografię epoki oraz relacje etniczne i społeczne szlachty i chłopów, sagi rodzinne, a także był twórcą obszernej publicystyki społeczno-politycznej.
Uchwała przypomina, że w 1887 roku Miłkowski opublikował swój najważniejszy tekst polityczny „Rzecz o obronie czynnej i o skarbie narodowym”, w którym poddał ostrej krytyce obronę bierną i politykę ugody z zaborcami, która ułatwiała im wynarodowianie Polaków. Postulował powrót do obrony czynnej i przygotowywanie się do walki zbrojnej w sprzyjającej sytuacji międzynarodowej, a także gromadzenie środków potrzebnych do przyszłej walki – Skarbu Narodowego. W 2024 roku przypada 200. rocznica urodzin Jeża.
Kazimierz Wierzyński (1894-1969) emigracyjny poeta niezłomny i przedwojenny bon vivant, prozaik, redaktor naczelny „Przeglądu Sportowego” i tygodnika „Kultura”. Złoty medalista olimpijski i skamandryta, którego wyklęła PRL. Jeden z największych polskich poetów XX wieku – nazywany był „młodszym bratem po piórze Juliusza Słowackiego”. Po wojnie przez komunistów konsekwentnie rugowany był z przestrzeni publicznej. W latach 1944-56 zakazano nie tylko drukowania jego poezji, ale również jakichkolwiek informacji o nim w prasie, podręcznikach i encyklopediach. Dopiero po Październiku’56 zaczęły pojawiać się wzmianki o emigracyjnym poecie. Podczas słynnego przemówienia w Sali Kongresowej pisarza zaatakował Wiesław Gomułka – pierwszy sekretarz KC PZPR (Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej – PAP). Zbigniew Herbert powiedział o Wierzyńskim, że to poeta jak „sejsmograf zapisujący dolę narodu”.
W 2024 roku przypada 130.rocznica urodzin Wierzyńskiego.
Marek Hłasko (1934-1969) – to jeden z najsłynniejszych polskich powojennych pisarzy, autor m.in. „Pięknych dwudziestoletnich”, „Ósmego dnia tygodnia”, „Sonaty marymonckiej”, „Następny do raju”, scenarzysta filmowy. Urodził się 14 stycznia 1934 roku w Warszawie. Na podstawie jego utworów powstały filmy m.in. „Zbieg” Stanisława Jędryki czy „Baza ludzi umarłych” Czesława Petelskiego. Posłowie w uchwale zwrócili uwagę na to, że pisarz potrafił nasycić banalne motywy i tematy zaczerpnięte z potocznego życia głęboką treścią egzystencjalną, dzięki czemu jego twórczość ma wymowę uniwersalną.
W czasie posiedzenia przypomniano o świetnie przyjętym przez krytyków tomie „Pierwszy krok w chmurach”. Zwrócono uwagę na emigracyjne losy Hłaski i kolejne utwory: „Sowa, córka piekarza”, „Wszyscy byli odwróceni”, „Drugie zabicie psa” oraz „Piękni dwudziestoletni”. W roku 2024 będziemy obchodzić 90. rocznicę urodzin Marka Hłaski.
Melchior Wańkowicz (1892-1974) – uważany za „ojca polskiego reportażu”, pisarz, odważny, niepokorny, wnikliwy dziennikarz i publicysta. Jego dzieła trudno przypisać określonemu gatunkowi literackiemu. W jego pisarstwie można wyróżnić charakterystyczne cechy dla literatury pamiętnikarsko-wspomnieniowej („Ziele na kraterze”, „Tędy i owędy”), reportażu wojennego („Bitwa o Monte Cassino”), reportażu historyczno-geograficznego („W kościołach Meksyku”) i felietonistyki („Karafka La Fontaine’a”). Był autorem „Sztafety”, „Dziejów rodziny Korzeniowskich”, „Westerplatte”, cyklu „Od Stołpców po Kair”, który stanowił zapis jego własnych losów i zbiorem reportaży o spotkanych Polakach, losach emigrantów i tworzeniu wojsk polskich.W jego pisarstwie nieustannie obecny jest także duch Kresów Rzeczypospolitej. Książki Melchiora Wańkowicza zadziwiają pisarskim warsztatem, fabułą pełną anegdot i bezpośrednich zwrotów do czytelnika, po prostu literackim majstersztykiem. W 2024 roku przypada 50. rocznica jego śmierci.
Romuald Traugutt (1826–1864) – w roku 2024 przypada 160. rocznica jego śmierci. „Dyktator powstania styczniowego, wielki patriota, który oddał życie, walcząc o odzyskanie przez Polskę niepodległości” – napisali posłowie w podjętej przez sejm uchwale. Ten były żołnierz armii rosyjskiej po wybuchu powstania styczniowego objął dowództwo nad jednym z oddziałów powstańczych i wyróżnił się kilkoma zwycięskimi potyczkami z wojskami rosyjskimi. Z rąk Rządu Narodowego otrzymał awans na stopień generała i funkcję komisarza wojennego na Galicję wraz z poleceniem odbycia misji dyplomatycznej do Francji, gdzie zabiegał o interwencję państw zachodnich. 17 października objął funkcję dyktatora Powstania. „W swojej działalności Romuald Traugutt kładł szczególny nacisk na finanse, wojsko oraz sprawę chłopską” – podkreślili posłowie. Aresztowany przez Rosjan w kwietniu 1864 r., a 5 sierpnia tego samego roku na stokach warszawskiej Cytadeli został powieszony wraz z członkami i pracownikami Rządu Narodowego.
Abp Antoni Baraniak (1904-1977) – znalazł się wśród ustanowionych przez sejm patronów roku 2024. Przypada w nim 120. rocznica urodzin duchownego. Był salezjaninem, sekretarzem prymasów Polski – Augusta Hlonda oraz Stefana Wyszyńskiego, biskupem pomocniczym gnieźnieńskim i arcybiskupem metropolitą poznańskim. W nocy z 25 na 26 września 1953 roku razem z kard. Stefanem Wyszyńskim został aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa. Podczas trzech lat więzienia był poddawany torturom, które miały wymóc na nim zeznania obciążające prymasa Polski. Był przesłuchiwany ponad 148 razy, mimo wszystko się nie złamał. Dzięki swej postawie nazywany jest „Biskupem Niezłomnym”. W maju 1957 r. biskup Antoni Baraniak został mianowany arcybiskupem metropolitą poznańskim. Zmarł po długiej chorobie w 1977 r. Podczas jego pogrzebu kard. Stefan Wyszyński mówił, że abp Antoni Baraniak wziął na siebie cały ciężar odpowiedzialności za losy polskiego Kościoła. W 100. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości, decyzją prezydenta Andrzeja Dudy, abp Antoni Baraniak został odznaczony Orderem Orła Białego. W 2017 r. rozpoczęto jego proces beatyfikacyjny.
Józef i Wiktoria Ulmowie z dziećmi – w 2024 r. przypada 80. rocznica zamordowania rodziny. Proces beatyfikacyjny rodziny Ulmów na etapie diecezjalnym zakończył się w 2008 r. 17 grudnia 2023 r. papież Franciszek zatwierdził dekret o męczeństwie rodziny. Beatyfikacja rodziny Ulmów odbyła się 10 września w Markowej w archidiecezji przemyskiej. Jest to pierwszy w historii przypadek, kiedy do chwały ołtarzy została wyniesiona cała rodzina, w tym jeszcze nienarodzone dziecko.
Małżonkowie w czasie okupacji ukrywali w swoim gospodarstwie ośmioro Żydów, za co 24 marca 1944 r. zostali zamordowani przez Niemców. Najpierw zabito ukrywanych Żydów, a potem całą rodzinę, w tym Wiktorię, która była w zaawansowanej ciąży, a także sześcioro dzieci – Stasia, Basię, Władzia, Frania, Antosia i Marysię. Najstarsze z nich miało 8 lat, a najmłodsze 1,5 roku. Zostali nazwani „Samarytanami z Markowej”.
Wincenty Witos (1874–1945) – został zgodnie wybrany przez Sejm i Senat Rzeczypospolitej Polskiej na Patrona Roku 2024. W ustawie z 2017 r. Wincenty Witos został włączony w poczet Ojców Niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. W tym roku będziemy obchodzić jego 150. rocznicę urodzin. Trzykrotny premier, wybitny mąż stanu, działacz samorządowy i przywódca ruchu ludowego. W 1920 r., gdy Armia Czerwona stała na przedpolach Warszawy, Rząd Obrony Narodowej pod kierownictwem Witosa „podjął dramatyczne wysiłki, które zaowocowały odrzuceniem bolszewików spod stolicy i rozpoczęciem odwrotu Armii Czerwonej”.
W uchwale przypomniano, że podczas zamachu majowego, gdy Witos po raz trzeci pełnił funkcję premiera, złożona przez niego dymisja rządu doprowadziła do przerwania walk i zapobiegła wojnie domowej. Po skazaniu w procesie brzeskim w latach 30. udał się na emigrację do Czechosłowacji, skąd wrócił na krótko przed wybuchem II wojny światowej.
W uchwale Senatu Rzeczypospolitej Polskiej znaleźli się:
Witold Gombrowicz (1904–1969) – jeden z najwybitniejszych polskich pisarzy XX w. Przypadająca w 2024 r. 120. rocznica urodzin pisarza stanowi doskonałą okazję do wzmocnienia potrzeby obecności jego dzieł i myśli w zbiorowej świadomości Polaków. Najważniejsze utwory Witolda Gombrowicza to: powieści – „Ferdydurke” (1937), „Trans-Atlantyk” (1953), „Pornografia” (1960) i „Kosmos” (1965); dramaty, „Iwona, księżniczka Burgunda” (1938) i „Ślub” (1953). Ważną częścią jego twórczości był prowadzony w latach 1953–1969 „Dziennik”, w którym autor w sposób ironiczny opowiadał własne losy, podejmował dialog z różnymi nurtami filozoficznymi i tradycją kultury polskiej, komentował wydarzenia polityczne.
Sławę zyskał dopiero w ostatnich latach swojego życia, znalazł się wówczas wśród kandydatów do literackiej Nagrody Nobla (1966, 1968, 1969). Należy do najczęściej tłumaczonych pisarzy polskich. „Chcąc kształtować pokolenie ludzi prawdziwie wolnych, należy wskazać im pełną skalę zagrożeń, by w praktyce nie pomylili wolności z jej wygodną iluzją. Dlatego tak bardzo potrzeba nam dziś przenikliwości i bezkompromisowego spojrzenia na rzeczywistość, którego konsekwentnie uczył nas Gombrowicz” – podkreślili senatorowie.
Czesław Miłosz ( (1911–2004) – polski poeta, prozaik, eseista, historyk literatury, tłumacz, dyplomata. Senat w 20. rocznicę śmierci poety oddaje hołd jednemu z najwybitniejszych twórców naszych czasów, który na trwale wpisał się w polską i światową literaturę. Senatorowie podkreślili, że w czasach, gdy wartości demokracji są ponownie podważane, Miłosz, odznaczony medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata, ostrzega przed zgubnymi konsekwencjami budzenia demonów nacjonalizmu, antysemityzmu i autorytaryzmu.
W ocenie senatorów jako pisarz i myśliciel stał się jednym z największych autorytetów intelektualnych, a jego twórczość jest zakorzeniona w wieloetnicznych tradycjach polskiej kultury, reprezentuje zarazem dziedzictwo narodów Europy Środkowo-Wschodniej z jej doświadczeniem skutków nazizmu i komunizmu. Senatorowie wskazują, że w swojej twórczości Miłosz przekracza granice kultur, gatunków i języków. Światowe uznanie przyniósł mu „Zniewolony umysł”, stanowiący przenikliwą, nietracącą na aktualności analizę świadomości porażonej przez totalitarne utopie, jedna z najważniejszych książek XX w. Czesław Miłosz otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury przyznaną mu w 1980 r. i Order Orła Białego.
Władysław Zamoyski (1853–1924) – działacz społeczny, fundator Zakładów Kórnickich, członek założyciel Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Krakowie. Ustanowiony Patronem Roku 2024 w celu przybliżenia postaci tego działacza i organicznika, dzięki któremu tatrzańskie Morskie Oko znajduje się obecnie w granicach Polski. Senatorowie podkreślili w ustawie, że Władysław Zamoyski swoje ascetyczne życie poświęcił w całości służbie ojczyźnie i narodowi, a zwieńczył je przekazaniem całego majątku wraz z Biblioteką Kórnicką, narodowi polskiemu, czynem świadczącym o tym, że sprawy kraju były dla niego najważniejsze. Senatorowie przypominają też, że po śmierci Władysława Zamoyskiego Stefan Żeromski napisał, iż akt donacyjny powołujący fundację Zakłady Kórnickie „winien być czytany w szkołach na równi z arcydziełami wieszczów narodowych”. W tym roku obchodzimy 100. rocznicę śmierci tego wybitnego Polaka.
Rok 2024 rokiem edukacji ekonomicznej – tak postanowił ustanowić Senat widząc istotną rolę, jaką pełni edukacja z zakresu wiedzy ekonomicznej zarówno w codziennym życiu Polek i Polaków, jak i w szerokim ujęciu – w wymiarze efektywnego rozwoju państwa i wzmacniania jego potencjału gospodarczego. Senatorowie chcą w ten sposób docenić poczynione na przestrzeni ostatnich 100 lat wysiłki tysięcy osób i instytucji zaangażowanych w popularyzowanie i przekazywanie tej, jakże ważnej, wiedzy. „Kierując się słowami Władysława Grabskiego: «Edukacja ekonomiczna stanowi fundament dobrobytu narodowego i osobistego», chcemy wzmocnić dążenia świata ekonomii i edukacji do podmiotowej obecności edukacji ekonomicznej w polskim życiu społecznym, gospodarczym i politycznym” – napisali w uchwale.
W 2024 r. przypada rocznica 100-lecia: reform gospodarczych Władysława Grabskiego, powstania polskiego złotego, utworzenia Banku Polskiego i Banku Gospodarstwa Krajowego, wydania książki Janusza Korczaka „Bankructwo Małego Dżeka” – jednej z najważniejszych książek w zakresie praktycznej i powszechnej edukacji ekonomicznej, jaką napisano w Polsce. W ocenie senatorów ustanowienie roku 2024 Rokiem Edukacji Ekonomicznej będzie zarówno możliwością przypomnienia znaczenia wszystkich tych wydarzeń w historii odradzającego się państwa polskiego, jak też pokazania znaczenia edukacji ekonomicznej we współczesnym świecie.
Informacje zebrała Dorota Bortkiewicz
